Pracownik zataił chorobę u lekarza medycyny pracy – orzeczenia Sądu Najwyższego II PK 94/16, II PSKP 13/21, I PKN 642/99

Badania wstępne, okresowe i kontrolne mają chronić pracownika i firmę. Działają jednak tylko wtedy, gdy pracownik mówi lekarzowi prawdę o swoim zdrowiu. Jeśli zatai przewlekłą chorobę i dostanie orzeczenie o braku przeciwwskazań, dokument jest formalnie ważny, ale oparty na fałszywych danych. Sąd Najwyższy w kilku wyrokach uznał, że takie zachowanie narusza podstawowe obowiązki pracownicze i może uzasadniać nawet zwolnienie dyscyplinarne. Poniżej wyjaśniamy, co z tego wynika dla pracodawcy.

Co orzekł sąd

Omówienie problemu opublikował serwis Prawo.pl 6 października 2026 r. (autorka: Grażyna J. Leśniak). Autorka przywołuje trzy orzeczenia Sądu Najwyższego.

Wyrok SN z 17 maja 2017 r., II PK 94/16. Sąd uznał, że dopuszczenie pracownika do pracy na podstawie zaświadczenia z oczywiście błędną oceną stanu zdrowia może być zewnętrzną przyczyną wypadku przy pracy – ale tylko wtedy, gdy błąd jest widoczny bez wiedzy medycznej. Jednocześnie SN wskazał, że obowiązek poddania się badaniom obejmuje również współdziałanie z lekarzem i informowanie go o istotnych kwestiach zdrowotnych. Przedstawienie pracodawcy zaświadczenia, które nie odpowiada rzeczywistemu stanowi zdrowia, może być traktowane jako naruszenie przepisów BHP, obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy i zasad współżycia społecznego.

Wyrok SN z 4 marca 2021 r., II PSKP 13/21. Sformułowanie „pracownik podlega” badaniom z art. 229 § 2 Kodeksu pracy oznacza obowiązek poddania się badaniom, powiązany z zakazem dopuszczenia do pracy bez orzeczenia (§ 4) i z podstawowym obowiązkiem wykonywania pracy (art. 100 § 1 k.p.). Nieuzasadnione niepoddanie się badaniom kontrolnym jest naruszeniem podstawowego obowiązku pracowniczego w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

Wyrok SN z 10 maja 2000 r., I PKN 642/99. Zawinione – umyślne lub wynikające z rażącego niedbalstwa – niewykonanie zgodnego z prawem polecenia poddania się kontrolnemu badaniu lekarskiemu może być podstawą rozwiązania umowy bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

Definicje – o jakie badania chodzi

Zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy badaniom wstępnym podlegają osoby przyjmowane do pracy oraz pracownicy przenoszeni na stanowiska z czynnikami szkodliwymi lub uciążliwymi (§ 1). Każdy pracownik podlega badaniom okresowym, a po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni – badaniom kontrolnym (§ 2). Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań (§ 4). Po stronie pracownika art. 211 pkt 5 k.p. nakazuje poddawanie się badaniom i stosowanie się do wskazań lekarskich – to jeden z podstawowych obowiązków z zakresu BHP.

Wymagania wobec pracownika i pracodawcy

Z omówionych orzeczeń wynika, że obowiązek „poddania się badaniom” to nie tylko stawienie się w gabinecie. Pracownik ma współdziałać z lekarzem i informować go o istotnych faktach dotyczących zdrowia. Jak wskazuje cytowana przez Prawo.pl radca prawny Monika Kwiatkowska, zatajenie stanu zdrowia skutkujące błędnym zaświadczeniem narusza obowiązki BHP, a jeśli objawy choroby ujawnią się w pracy – np. podczas prowadzenia pojazdu – pracownik naraża siebie i innych, naruszając obowiązek dbałości o dobro zakładu (art. 100 § 2 k.p.). Utrata zaufania może uzasadniać rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika albo zwykłe wypowiedzenie; w grę wchodzi też odpowiedzialność karna za sprowadzenie niebezpieczeństwa i cywilna za wyrządzone szkody.

Po stronie pracodawcy obowiązek jest prostszy, ale bezwzględny: bez aktualnego orzeczenia nie wolno dopuścić pracownika do pracy. Pracodawca odpowiada za bezpieczeństwo w zakładzie, choć – jak zwraca uwagę Monika Smulewicz (HR na Szpilkach) – ma „związane ręce”: przepisy pozwalają skierować pracownika na badanie kontrolne praktycznie tylko po powrocie z dłuższego zwolnienia. Jeśli pracownik ma ważne badania, a pracodawca podejrzewa problemy zdrowotne, nie ma wprost podstawy, by wysłać go na dodatkowe badanie. To luka, którą eksperci wskazują od lat.

Co to oznacza dla pracodawcy

Po pierwsze: orzeczenie lekarskie chroni pracodawcę tylko wtedy, gdy nie ma w nim oczywistego błędu. Jeśli widzisz, że pracownik z orzeczeniem „zdolny” wyraźnie nie radzi sobie fizycznie z pracą, nie zamykaj oczu – w razie wypadku sąd może zapytać, dlaczego dopuściłeś go do pracy. Po drugie: skierowanie na badania to dokument, który opisuje stanowisko i zagrożenia – im dokładniej je wypełnisz, tym większa szansa, że lekarz zada właściwe pytania. Po trzecie: jeśli wyjdzie na jaw, że pracownik zataił chorobę, masz podstawę do reakcji – od rozmowy i ponownego skierowania na badanie (gdy przepisy na to pozwalają), przez wypowiedzenie, po dyscyplinarkę w poważnych przypadkach. Każda decyzja wymaga jednak udokumentowania faktów, bo to pracodawca będzie musiał je wykazać przed sądem pracy.

Lista kontrolna: 6 kroków

  1. Sprawdź, czy każdy pracownik ma aktualne orzeczenie o braku przeciwwskazań i czy terminy badań okresowych są pilnowane (art. 229 § 4 k.p.).
  2. Wypełniaj skierowania na badania rzetelnie: opis stanowiska, czynniki szkodliwe i uciążliwe, praca na wysokości, prowadzenie pojazdów, praca zmianowa.
  3. Po każdej nieobecności chorobowej dłuższej niż 30 dni kieruj na badanie kontrolne przed dopuszczeniem do pracy (art. 229 § 2 k.p.).
  4. Umieść w szkoleniu wstępnym i okresowym BHP informację, że obowiązek poddania się badaniom obejmuje współdziałanie z lekarzem i podanie prawdziwych informacji o zdrowiu (art. 211 pkt 5 k.p.).
  5. Gdy pracownik odmawia badań kontrolnych bez uzasadnienia – wydaj polecenie na piśmie i udokumentuj odmowę; to przesłanka z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. (SN I PKN 642/99, II PSKP 13/21).
  6. Gdy ujawni się zatajenie choroby – zbierz dokumenty (skierowanie, orzeczenie, notatki, zeznania), oceń skalę zagrożenia i skonsultuj decyzję o rozwiązaniu umowy, zanim ją wręczysz.

Nie wiesz, czy to dotyczy Twojej firmy?

Pomagamy uporządkować badania profilaktyczne: przygotowujemy wzory skierowań dopasowane do stanowisk, rejestr terminów badań i zapisy w szkoleniach BHP, które jasno tłumaczą pracownikom ich obowiązki. Obsługujemy firmy z Łowicza i okolic, a dokumentację BHP przygotowujemy dla klientów z całej Polski.

Zapytaj o ofertę

Podstawa prawna

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 1245) – art. 52 § 1 pkt 1, art. 100 § 1 i 2, art. 211 pkt 5, art. 229 § 1, 2 i 4.
  • Wyrok Sądu Najwyższego z 17 maja 2017 r., sygn. akt II PK 94/16.
  • Wyrok Sądu Najwyższego z 4 marca 2021 r., sygn. akt II PSKP 13/21.
  • Wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2000 r., sygn. akt I PKN 642/99.
  • Omówienie: G. J. Leśniak, „Za zatajenie choroby u lekarza medycyny pracy grozi nie tylko dyscyplinarka”, Prawo.pl, 6 października 2026 r.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 9 października 2026 r.